EVWorldDrive

รถยนต์ไฟฟ้าไม่ใช่ของใหม่ เรื่องเล่าตั้งแต่ยุคแรกของรถยนต์จนถึงวันนี้

รถยนต์ไฟฟ้าไม่ใช่ของใหม่ เรื่องเล่าตั้งแต่ยุคแรกของรถยนต์จนถึงวันนี้
ที่มา: Wikimedia Commons

ถ้าต้องเดาระหว่างสองคำตอบ ว่ารถยนต์ไฟฟ้าเป็นผลผลิตของยุคสมาร์ตโฟน หรือเป็นเทคโนโลยีที่วิ่งอยู่บนถนนตั้งแต่สมัยที่ผู้คนยังใช้รถม้ากันทั่วเมือง คำตอบแรกฟังดูน่าเชื่อกว่า แต่ประวัติศาสตร์ชี้ไปทางคำตอบที่สอง รถไฟฟ้าเคยมีที่ยืนในเมืองใหญ่มาก่อน แล้วค่อยๆ เลือนหายไปนานเกือบศตวรรษ ก่อนจะกลับมาในหน้าตาที่เราเห็นกันวันนี้

ใครที่ชอบเดินชมโบราณสถานในเมืองเก่าที่ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกของโลก คงรู้ดีว่าพอได้ฟังเรื่องราวเบื้องหลัง ซากอิฐที่เห็นอยู่ตรงหน้าก็มีความหมายขึ้นทันที รถยนต์ก็เป็นแบบนั้น รู้ที่มาแล้วจะมองรถไฟฟ้าบนถนนวันนี้ต่างไปจากเดิม

ถนนในยุคที่ยังไม่มีใครรู้ว่าพลังงานแบบไหนจะชนะ

ช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 รถที่ไม่ใช้ม้าลากยังเป็นของใหม่ นักประดิษฐ์ทดลองกันคนละทาง ทั้งไอน้ำจากหม้อต้ม แบตเตอรี่กับมอเตอร์ไฟฟ้า และเครื่องยนต์เผาน้ำมัน ทั้งสามแบบวิ่งร่วมถนนเดียวกันอยู่ช่วงหนึ่ง

รถไฟฟ้ายุคนั้นมีจุดขายชัด มันเงียบ ไม่มีควันดำ ไม่ต้องหมุนแกนติดเครื่องด้วยมือ และไม่ต้องรอต้มน้ำอย่างรถไอน้ำ ขึ้นนั่งแล้วออกตัวได้เลย หน้าตายังคล้ายรถม้าที่ถอดม้าออก ห้องโดยสารทรงสูงมีกระจกรอบด้าน

จุดอ่อนก็ชัดไม่แพ้กัน แบตเตอรี่สมัยนั้นหนักแต่เก็บพลังงานได้น้อย วิ่งได้แค่ในเมือง และการชาร์จต้องพึ่งไฟฟ้าซึ่งยุคนั้นยังไม่ได้มีทุกบ้าน

ทำไมรอบแรกรถน้ำมันจึงเป็นฝ่ายชนะ

เหตุผลหลักมีสามข้อ น้ำมันเติมเสร็จในไม่กี่นาที ถนนระหว่างเมืองที่ดีขึ้นทำให้คนอยากเดินทางไกล และการผลิตแบบสายพานทำให้รถน้ำมันราคาลดลงจนครอบครัวทั่วไปซื้อได้ ขณะที่รถไฟฟ้ายังแบกแบตเตอรี่ที่ทั้งแพงและหนัก

พอระบบสตาร์ทเครื่องยนต์ด้วยไฟฟ้าแพร่หลาย แต้มต่อเรื่องความสะดวกก็หายไปอีกข้อ รถไฟฟ้าถอยไปทำงานเฉพาะทาง เช่น รถส่งนมตอนเช้ามืดหรือรถลากของในโรงงาน ส่วนถนนสายหลักเป็นของเครื่องยนต์สันดาปภายในไปเกือบทั้งศตวรรษ

แรงส่งที่พารถไฟฟ้ากลับมา

ระหว่างทางมีความพยายามหลายรอบที่ไปไม่สุด เพราะแบตเตอรี่ยังเป็นคอขวดเดิม จนเมื่อแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนที่พัฒนาต่อยอดมาจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์พกพาเก็บพลังงานได้มากพอในน้ำหนักที่รับได้ โจทย์ที่เคยทำให้รถไฟฟ้าแพ้จึงเริ่มคลายลง

อีกแรงผลักมาจากความกังวลเรื่องอากาศเสียในเมืองใหญ่และการปล่อยก๊าซเรือนกระจก หลายประเทศจึงหันมาสนับสนุนรถที่ไม่มีไอเสียออกจากท่อ ตัวอย่างที่ไปไกลมากคือนอร์เวย์ซึ่งรถใหม่เป็นรถไฟฟ้าในสัดส่วนสูงมากทั้งที่อากาศหนาวจัด

มองย้อนกลับไป รถไฟฟ้ารุ่นใหม่แก้จุดอ่อนของรุ่นปู่ได้เกือบครบ เหลือเรื่องเวลาเติมพลังงานที่ยังนานกว่าเติมน้ำมัน กับโจทย์ใหม่ที่ยุคก่อนไม่เคยเจอ คือระบบไฟของเมืองจะรับมืออย่างไรเมื่อรถนับหมื่นเสียบปลั๊กพร้อมกันตอนหัวค่ำ

คำถามที่มักตามมาหลังได้ฟังเรื่องนี้

รถไฟฟ้ายุคแรกกับรถไฟฟ้าวันนี้ใช้หลักการเดียวกันไหม

หลักการพื้นฐานเหมือนกัน คือเก็บไฟไว้ในแบตเตอรี่แล้วส่งให้มอเตอร์หมุนล้อ ที่ต่างกันมากคือเคมีของแบต อิเล็กทรอนิกส์ที่คุมการจ่ายไฟ และระบบดูแลความร้อนซึ่งรถยุคแรกไม่มีเลย

มีมานานขนาดนี้ ทำไมเพิ่งเห็นบนถนนไทยไม่นาน

ความพร้อมต้องมาครบหลายด้านในเวลาเดียวกัน ทั้งแบตเตอรี่ที่ต้นทุนลดลง จุดชาร์จที่ขยายออกไป และผู้ผลิตที่นำรุ่นต่างๆ เข้ามาขาย เงื่อนไขเหล่านี้เพิ่งมาบรรจบกันในบ้านเราช่วงไม่กี่ปีหลัง

เรื่องในอดีตบอกอะไรเราบ้าง

บอกว่าเทคโนโลยีไม่ได้ชนะเพราะดีที่สุดบนกระดาษ แต่ชนะเพราะสะดวก ราคาเอื้อม และมีโครงสร้างรองรับรอบตัว ภาพนี้เห็นได้แม้ในวงการที่เคยผูกติดกับเสียงคำรามของเครื่องยนต์ ทุกวันนี้ก็มีรายการแข่งที่รถทุกคันวิ่งด้วยไฟฟ้าล้วนให้ติดตามกันแล้ว

รายละเอียดทางประวัติศาสตร์บางเรื่องแต่ละแหล่งยังเล่าไม่ตรงกันนัก ใครอยากรู้ลึกลองค้นจากพิพิธภัณฑ์ยานยนต์หรือเอกสารของหน่วยงานด้านพลังงาน ส่วนข้อมูลของรถรุ่นที่ขายอยู่ตอนนี้ เช็กจากผู้ผลิตโดยตรงจะทันสมัยที่สุด