EVWorldDrive

ระบบระบายความร้อนแบตเตอรี่ในรถไฟฟ้า ทำไมสำคัญกับอากาศร้อนแบบไทย

ระบบระบายความร้อนแบตเตอรี่ในรถไฟฟ้า ทำไมสำคัญกับอากาศร้อนแบบไทย
ที่มา: Wikimedia Commons

หลังชาร์จเร็วจนพอแล้วเดินกลับมาที่รถ หลายคนตกใจที่ได้ยินเสียงพัดลมหวีดดังอยู่ใต้ฝากระโปรงทั้งที่รถจอดนิ่ง เสียงนั้นไม่ใช่อาการเสีย แต่คือระบบที่กำลังพาความร้อนออกจากแบต

แบตลิเทียมไอออนทำงานได้ดีและเสื่อมช้าในช่วงอุณหภูมิที่ไม่ร้อนหรือเย็นเกินไป ระบบจัดการแบตหรือ BMS (Battery Management System) คอยวัดอุณหภูมิของเซลล์ตลอดเวลา และสั่งให้ระบบระบายความร้อนทำงานเมื่อจำเป็น ใครอยากเข้าใจว่าเซ็นเซอร์พวกนี้อยู่ตรงไหนในแพ็ก ดูโครงสร้างของแบตตั้งแต่เซลล์เล็กๆ ไปจนถึงตัวควบคุมประกอบ

โดยหลักการ ระบบที่ใช้กันมีสองแนว แบบแรกใช้อากาศพัดผ่านแบต ซึ่งเรียบง่ายแต่พาความร้อนออกได้จำกัด แบบที่สองใช้ของเหลวหล่อเย็นไหลผ่านท่อหรือแผ่นที่แนบกับโมดูลแบต แล้วนำความร้อนไปทิ้งที่หม้อน้ำหรือแลกกับระบบแอร์ของรถ รถไฟฟ้ารุ่นใหม่จำนวนมากใช้แบบหลัง

ข้อดีของระบบที่คุมอุณหภูมิได้ดี

ชาร์จเร็วได้เต็มกำลังนานขึ้น การอัดไฟเข้าแบตเร็วๆ สร้างความร้อนมาก ถ้าระบายไม่ทัน รถจะลดกำลังชาร์จลงเพื่อปกป้องแบต รถบางรุ่นยังเตรียมอุณหภูมิแบตล่วงหน้าเมื่อตั้งปลายทางเป็นจุดชาร์จเร็ว ซึ่งทำงานผ่านระบบนำทางที่เลือกจุดชาร์จให้เอง

แบตเสื่อมช้าลงในอากาศร้อน การที่แบตไม่ต้องร้อนจัดซ้ำๆ ทุกวันช่วยถนอมความจุในระยะยาว โดยเฉพาะกับรถที่ต้องจอดกลางแจ้งและวิ่งทางไกลบ่อย

กำลังขับสม่ำเสมอ การเร่งแรงต่อเนื่องหรือขึ้นเขายาวทำให้ทั้งแบตและมอเตอร์ร้อน ระบบที่ระบายดีทำให้รถไม่ต้องลดกำลังกลางทาง ซึ่งโยงกับแรงบิดก้อนใหญ่ที่มอเตอร์ปล่อยออกมาตั้งแต่ล้อเริ่มหมุน

ข้อจำกัดที่ควรรู้

ระบบระบายความร้อนเองก็ใช้ไฟ ปั๊ม พัดลม และคอมเพรสเซอร์ที่ทำงานหลังชาร์จหรือตอนจอดกลางแดดดึงพลังงานจากแบต ระยะทางจึงหายไปบ้าง ส่วนเสียงพัดลมดังหลังชาร์จเร็วเป็นเรื่องปกติ ไม่ต้องกังวล

รถหลายรุ่นใช้ระบบปั๊มความร้อนช่วยทั้งทำความเย็นและอุ่นแบตในรถคันเดียว หลักการเดียวกับที่ทำให้หลายคนสงสัยว่าเครื่องปรับอากาศในบ้านเป่าลมอุ่นได้ด้วยหรือเปล่า ระบบนี้ประหยัดไฟกว่าฮีตเตอร์ธรรมดา แต่ก็ซับซ้อนขึ้นและมีชิ้นส่วนที่ต้องดูแล

ระบบแบบของเหลวมีน้ำยาหล่อเย็นที่ต้องตรวจตามรอบในคู่มือ ห้ามเติมหรือเปลี่ยนเองด้วยน้ำยาที่ไม่ใช่สเปกของผู้ผลิต และถ้ามีไฟเตือนเรื่องอุณหภูมิแบตให้เข้าศูนย์ ส่วนระบบอากาศที่เรียบง่ายกว่าก็ดูแลน้อยกว่า แต่มักจำกัดการชาร์จเร็วในวันที่ร้อนจัด

ไม่มีระบบไหนลบความร้อนได้หมด การจอดใต้ร่มเมื่อทำได้ และไม่ชาร์จเร็วซ้ำติดกันหลายรอบในวันที่แดดจัด ยังช่วยแบตได้ทุกรุ่น

เหมาะกับใคร และไม่เหมาะกับใคร

ระบบที่คุมอุณหภูมิได้ละเอียดและเตรียมแบตก่อนชาร์จได้ เหมาะกับคนที่ชาร์จเร็วตามสถานีเป็นประจำ ขับทางไกลบ่อย ขึ้นเขา หรือไม่มีที่จอดในร่ม

แต่ถ้าใช้รถในเมืองระยะสั้น ชาร์จช้าที่บ้านข้ามคืนเป็นหลัก และนานๆ ครั้งจึงแวะหัวชาร์จเร็ว ระบบที่เรียบง่ายกว่าก็รับมือได้ ไม่จำเป็นต้องจ่ายเพิ่มเพื่อรุ่นที่มีระบบซับซ้อนที่สุด ให้เอางบไปลงกับเรื่องที่ใช้ทุกวันอย่างที่ชาร์จที่บ้านจะคุ้มกว่า