EVWorldDrive

รถไฟฟ้าจำนวนมากชาร์จพร้อมกัน ระบบไฟของเมืองรับไหวไหม และสมาร์ทชาร์จจิ้งคืออะไร

รถไฟฟ้าจำนวนมากชาร์จพร้อมกัน ระบบไฟของเมืองรับไหวไหม และสมาร์ทชาร์จจิ้งคืออะไร
ที่มา: Wikimedia Commons

รับไหว ถ้ารถส่วนใหญ่ไม่ได้แย่งกันดึงไฟในจังหวะเดียวกัน โจทย์ของระบบไฟฟ้าในเมืองจึงไม่ได้อยู่ที่ว่ามีรถไฟฟ้ากี่คัน แต่อยู่ที่ว่ารถเหล่านั้นเสียบปลั๊กตอนไหน และมีอะไรคอยจัดลำดับการจ่ายไฟให้หรือเปล่า

นึกภาพซอยหนึ่งตอนเย็นหลังเลิกงาน คนทยอยกลับบ้าน เปิดแอร์ หุงข้าว อาบน้ำอุ่น และถ้าเกือบทุกบ้านมีรถไฟฟ้า ก็เสียบชาร์จทันทีที่ดับเครื่อง ภาพแบบนี้เองที่คนดูแลระบบไฟฟ้าเฝ้าคิดล่วงหน้า

คำถามตัวอย่าง จากคนที่กำลังคิดจะซื้อรถไฟฟ้า: “ถ้าวันหนึ่งทั้งซอยใช้รถไฟฟ้ากันหมด แล้วทุกคนชาร์จตอนกลางคืน ไฟจะตก หรือหม้อแปลงหน้าซอยจะไหม้ไหม”

ไฟฟ้าในเมืองก็มีชั่วโมงเร่งด่วนเหมือนถนน

ระบบไฟฟ้าไม่ได้ถูกใช้เท่ากันตลอดวัน ในย่านที่อยู่อาศัย ความต้องการไฟมักพุ่งขึ้นช่วงหัวค่ำ แล้วค่อยลดลงเมื่อคนเข้านอน สายส่ง สถานีไฟฟ้าย่อย และหม้อแปลงตามซอยจึงต้องออกแบบให้รับช่วงที่หนักที่สุดได้ ไม่ใช่แค่ช่วงปกติ

การชาร์จรถที่บ้านกินไฟมากกว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไปส่วนใหญ่ และมักลากยาวต่อเนื่องหลายชั่วโมง ถ้ารถจำนวนมากในละแวกเดียวกันเริ่มชาร์จพร้อมกันตอนหัวค่ำ ก็คล้ายรถหลายร้อยคันเลี้ยวเข้าซอยแคบในนาทีเดียว จุดที่อึดอัดก่อนมักเป็นอุปกรณ์ระดับซอยหรือระดับอาคาร มากกว่าตัวโรงไฟฟ้า

ข้อได้เปรียบที่คนมักลืมคือรถส่วนตัวจอดนิ่งเกือบทั้งวันทั้งคืน รถที่จอดตั้งแต่เย็นถึงเช้าไม่จำเป็นต้องอิ่มภายในชั่วโมงแรก ความยืดหยุ่นนี้ทำให้เมืองรองรับรถไฟฟ้าได้มากขึ้นโดยไม่ต้องสร้างทุกอย่างใหม่

การไฟฟ้าเตรียมรับอย่างไร

การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) วางแผนรองรับความต้องการไฟที่เพิ่มขึ้นมาตลอด ไม่ว่าจะมาจากแอร์ คอนโดใหม่ หรือรถไฟฟ้า เช่น เพิ่มขนาดหม้อแปลงในย่านที่ใช้ไฟหนาแน่นขึ้น หรือปรับปรุงสายจำหน่าย

ฝั่งผู้ใช้ช่วยได้ด้วยการทำให้ถูกขั้นตอน ให้ช่างไฟที่มีใบอนุญาตตรวจมิเตอร์และสายเมนก่อนติดตั้งเครื่องชาร์จ และยื่นขอเพิ่มขนาดมิเตอร์กับการไฟฟ้าเมื่อจำเป็น การไฟฟ้าจะได้รู้ว่าภาระในย่านนั้นกำลังเปลี่ยน ดีกว่าลากสายจากปลั๊กทั่วไปแบบที่ไม่มีใครรู้

ยิ่งรถไฟฟ้าแพร่หลายในไทย ทั้งจากรถนำเข้าและสายการผลิตที่ขยายตัวในโรงงานฝั่งตะวันออกของประเทศ การวางแผนเรื่องไฟก็ยิ่งต้องมองข้ามไปหลายปีข้างหน้า

สมาร์ทชาร์จจิ้ง ให้รถเป็นฝ่ายรอคิว

สมาร์ทชาร์จจิ้ง (smart charging) หมายถึงการชาร์จที่ปรับเวลาเริ่มและกำลังไฟได้ตามสถานการณ์ แทนที่จะเสียบแล้วดึงไฟเต็มที่ทันที

ในบ้าน ระดับพื้นฐานที่สุดคือตั้งเวลาให้รถหรือตู้ชาร์จเริ่มทำงานหลังช่วงที่คนใช้ไฟกันมาก ทำได้จากหน้าจอในรถหรือแอปของตู้ชาร์จ เสียบสายไว้ตั้งแต่เย็นแต่ไฟไหลตอนดึก ส่วนเรื่องมิเตอร์อัตราตามช่วงเวลาเป็นการคำนวณค่าไฟอีกเรื่องหนึ่ง

ในคอนโดและอาคาร ตู้ชาร์จหลายตู้มักต่อเข้ากับระบบจัดสรรไฟ (load management) ที่รู้ว่าอาคารมีไฟเหลือให้ชาร์จได้เท่าไรในแต่ละช่วง แล้วแบ่งให้รถที่จอดอยู่ รถที่แบตเหลือน้อยอาจได้ก่อน รถที่เกือบเต็มรอไปก่อน ทั้งหมดเกิดขึ้นเองโดยเจ้าของรถแทบไม่รู้ตัว

ในระดับเมือง แนวคิดคือให้ตู้ชาร์จสาธารณะและตู้ชาร์จในบ้านรับสัญญาณจากผู้ดูแลระบบไฟ ลดกำลังชาร์จลงชั่วคราวเมื่อระบบตึง แล้วเร่งขึ้นเมื่อโล่ง บางสถานีชาร์จเร็วยังใช้แบตเตอรี่ขนาดใหญ่เก็บไฟไว้ก่อน แล้วค่อยปล่อยให้รถตอนมีคนมาชาร์จ ซึ่งบางแห่งก็ทดลองเอาแบตรถที่ปลดระวางมาทำเป็นตู้เก็บไฟ

ไกลไปกว่านั้นคือแนวคิดให้รถส่งไฟกลับเข้าระบบในช่วงที่ไฟตึง (V2G หรือ vehicle-to-grid) ซึ่งยังอยู่ในขั้นทดลองและพัฒนาในหลายประเทศ ต้องอาศัยทั้งรถ ตู้ชาร์จ และกติกาของการไฟฟ้าที่รองรับ

คนใช้รถช่วยได้มากกว่าที่คิด

อีกมุมที่ผูกกันอยู่คือไฟที่ใช้ชาร์จมาจากแหล่งไหน และชาร์จช่วงเวลาใด ซึ่งมีผลต่อคำถามว่ารถไฟฟ้าช่วยให้อากาศในเมืองหายใจได้สบายขึ้นจริงแค่ไหน ระบบไฟที่ฉลาดขึ้นยังเป็นชิ้นส่วนหนึ่งของภาพใหญ่ คนที่อยากตามดูความคืบหน้าของกรุงเทพฯ บนเส้นทางสู่เมืองอัจฉริยะ จะเห็นว่าระบบพลังงาน การเดินทาง และข้อมูล ถูกพูดถึงไปพร้อมกันเสมอ

ซอยเดิมตอนเย็นหลังเลิกงานจึงไม่ต้องน่ากังวล ถ้ารถแต่ละคันยอมรอคิวอีกสักพัก