EVWorldDrive

รถยนต์ไฟฟ้าเก็บข้อมูลอะไรเกี่ยวกับเราบ้าง ตำแหน่ง กล้อง และการตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

รถยนต์ไฟฟ้าเก็บข้อมูลอะไรเกี่ยวกับเราบ้าง ตำแหน่ง กล้อง และการตั้งค่าความเป็นส่วนตัว
ที่มา: Wikimedia Commons

วันรับรถใหม่ พนักงานส่งกุญแจให้ คุณนั่งลงหลังพวงมาลัย จอกลางสว่างขึ้นพร้อมหน้าต่างข้อตกลงยาวเหยียด มีปุ่ม “ยอมรับ” ตัวใหญ่อยู่ด้านล่าง ถ้าไม่กด ระบบนำทางและแอปบนมือถือก็ใช้ไม่ได้ ถ้ากดเลย ก็ไม่รู้ว่ากำลังยินยอมให้อะไรออกไปจากรถบ้าง

ช่วงเวลาไม่กี่วินาทีนั้นคือจุดที่เจ้าของรถเชื่อมต่อแทบทุกคนต้องเจอ และส่วนใหญ่กดผ่านไปโดยไม่ได้คิด ซึ่งก็เข้าใจได้ เพราะเอกสารพวกนี้อ่านยาก แต่ถ้ารู้หลักคร่าวๆ ว่ารถทำงานกับข้อมูลอย่างไร การตัดสินใจตรงนั้นจะง่ายขึ้นมาก

รถไฟฟ้าสมัยนี้คือคอมพิวเตอร์ที่มีล้อ

รถยนต์ไฟฟ้าหนึ่งคันมีกล่องควบคุมอิเล็กทรอนิกส์จำนวนมากคุยกันตลอดเวลา ตั้งแต่ระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) ที่คอยดูอุณหภูมิและแรงดันของเซลล์ ไปจนถึงระบบที่สั่งมอเตอร์ เบรก และแอร์ ข้อมูลส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นในรถจึงเป็นข้อมูลทางเทคนิคล้วนๆ ซึ่งจำเป็นต่อการทำงานของรถเอง

ระบบไฟในรถคุมเกือบทุกอย่าง ไม่เว้นแม้แต่มือจับประตู ใครที่เคยสงสัยเรื่องกลไกเปิดประตูแบบดึงด้วยมือเวลาระบบไฟในรถหยุดทำงานจะเห็นภาพชัดว่ารถรุ่นใหม่พึ่งพาอิเล็กทรอนิกส์มากแค่ไหน

สิ่งที่เปลี่ยนไปจากรถยุคก่อนคือรถจำนวนมากมีซิมหรือโมดูลสื่อสารในตัว ทำให้ข้อมูลบางส่วนไม่ได้อยู่แค่ในรถ แต่ถูกส่งขึ้นระบบคลาวด์ของผู้ผลิตหรือผู้ให้บริการได้ นี่คือที่มาของฟีเจอร์ที่เราชอบ เช่น ดูระดับแบตจากมือถือ สั่งเปิดแอร์ล่วงหน้า หรือรับการอัปเดตซอฟต์แวร์โดยไม่ต้องเข้าศูนย์

ข้อมูลที่รถเชื่อมต่อมักเก็บ แบ่งเป็นสี่กลุ่ม

ตำแหน่งและการเดินทาง ระบบนำทางต้องรู้ว่ารถอยู่ไหน และหลายระบบเก็บประวัติเส้นทาง จุดจอดประจำ และจุดชาร์จที่ใช้บ่อย ข้อมูลกลุ่มนี้บอกได้ว่าเราอาศัยอยู่ที่ไหน ทำงานที่ไหน และไปที่ใดเป็นประจำ

พฤติกรรมการขับ ความเร็ว การเร่ง การเบรก ระยะทางต่อวัน รวมถึงการใช้พลังงาน รถไฟฟ้ามีแรงบิดเต็มที่ตั้งแต่ออกตัว ซึ่งอธิบายไว้ในเรื่องแรงบิดของมอเตอร์ที่มาทันทีตั้งแต่ล้อยังไม่หมุน คนขับจึงเผลอเท้าหนักได้ง่าย และการกดคันเร่งแบบนั้นก็กลายเป็นตัวเลขในบันทึกด้วย

ภาพจากกล้อง กล้องรอบคันมีไว้ช่วยถอยจอด ช่วยรักษาเลน และบางรุ่นมีกล้องในห้องโดยสารคอยดูว่าคนขับละสายตาจากถนนหรือไม่ บางระบบแค่ประมวลภาพแล้วทิ้ง บางระบบบันทึกคลิปเก็บไว้ได้ เช่น โหมดเฝ้ารถตอนจอด

เสียงและข้อมูลจากมือถือ ผู้ช่วยสั่งงานด้วยเสียงต้องฟังคำสั่ง และเมื่อจับคู่มือถือ รถอาจดึงรายชื่อผู้ติดต่อกับประวัติการโทรมาแสดงบนจอ ข้อมูลเหล่านี้ค้างอยู่ในเครื่องเสียงของรถได้นานกว่าที่คิด

ส่วนรายละเอียดว่าแต่ละรุ่นส่งอะไรไปที่ไหน เก็บนานเท่าไร ไม่มีใครตอบแทนได้ ต้องดูจากนโยบายความเป็นส่วนตัวของผู้ผลิตรถคันนั้นโดยตรง

เวลาใช้รถจริง ตั้งค่าอะไรได้บ้าง

กลับไปที่หน้าจอข้อตกลงนั้นอีกครั้ง สิ่งที่ทำได้คือแยกให้ออกว่าส่วนไหนจำเป็น ส่วนไหนเป็นทางเลือก ระบบหลายแบบแบ่งความยินยอมเป็นข้อๆ เช่น ข้อมูลเพื่อความปลอดภัยและการบริการ กับข้อมูลเพื่อการตลาดหรือการวิจัย ข้อหลังมักปิดได้โดยรถยังใช้งานครบ

ในเมนูการตั้งค่าของรถและแอป ลองมองหาหัวข้อเหล่านี้

ความรู้สึกจะคล้ายกับการส่งพิกัดสดให้คนที่บ้านดูระหว่างอยู่บนถนน ซึ่งช่วยให้พ่อแม่อุ่นใจเวลาเราขับกลับต่างจังหวัดตอนดึก แต่คนที่ใช้เป็นจะรู้ว่าต้องเลือกว่าแชร์ให้ใคร นานแค่ไหน และปิดเมื่อถึงที่หมาย รถเชื่อมต่อก็ใช้หลักเดียวกัน ประโยชน์มีจริง แต่ควรรู้ว่าข้อมูลเดินทางไปถึงใคร

ข้อมูลการขับยังมีด้านดีที่จับต้องได้ เช่น บันทึกการใช้พลังงานช่วยอธิบายว่าทำไมระยะทางที่ป้ายโฆษณาบอกกับที่วิ่งได้จริงห่างกัน ถ้าปิดทุกอย่างจนหมด ก็อาจเสียเครื่องมือดีๆ ไปด้วย ความพอดีจึงสำคัญกว่าการปิดให้หมด

วันที่รถเปลี่ยนมือ และสิทธิ์ของเราตามกฎหมาย

จังหวะที่ข้อมูลรั่วง่ายที่สุดไม่ใช่ตอนขับ แต่เป็นตอนรถเปลี่ยนมือ ทั้งขายต่อ คืนรถเช่า หรือส่งรถเข้าซ่อมนานๆ ก่อนส่งรถออกไป ควรลบมือถือที่เคยจับคู่ ล้างที่อยู่บ้านและที่ทำงานในระบบนำทาง ลบโปรไฟล์ผู้ขับ ถอดรถออกจากบัญชีในแอป และถามศูนย์ว่ามีเมนูคืนค่าโรงงานที่ล้างข้อมูลส่วนตัวหรือไม่ เรื่องนี้ใช้กับการเตรียมรถก่อนขายทุกกรณี

ฝั่งกฎหมาย ประเทศไทยมีกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลที่วางหลักว่าผู้เก็บข้อมูลต้องแจ้งวัตถุประสงค์ และเจ้าของข้อมูลมีสิทธิ์ขอดู ขอแก้ หรือขอถอนความยินยอมได้ตามเงื่อนไข ถ้าอยากรู้ว่าผู้ผลิตหรือผู้ให้บริการเก็บอะไรของเราไว้ ทางที่ตรงที่สุดคือสอบถามผ่านช่องทางติดต่อที่ระบุในนโยบายความเป็นส่วนตัว

ส่วนรถมือสองที่ซื้อมา ให้เช็กว่าเจ้าของเดิมยังผูกบัญชีกับรถอยู่หรือไม่ ถ้ายังผูกอยู่ เขาอาจยังเห็นตำแหน่งรถของเราได้ เรื่องนี้ศูนย์บริการช่วยตัดสิทธิ์ให้ได้เมื่อยืนยันความเป็นเจ้าของ

ปุ่ม “ยอมรับ” บนจอวันรับรถยังรออยู่ตรงนั้น ต่างกันแค่ว่าคราวนี้คุณรู้แล้วว่ากำลังกดให้อะไร